منوچهر صفرخانی، نویسنده و کارگردان، در یادداشتی اختصاصی در نشریه اقتصاد صنایع پیشرفته، از حمایتهای دکتر مصطفی غفاری، رئیس دانشگاه فرهنگیان قزوین، و معاونین و همکاران ایشان در برگزاری جشن کتاب و کتابخوانی قدردانی کرد و تأکید کرد که ترویج فرهنگ مطالعه نیازمند نگاه خلاقانه، همافزایی مدیران و حضور فعال خانوادهها در کنار دانشآموزان است.

به گزارش اقتصادرسا؛منوچهر صفرخانی، نویسنده و کارگردان، در یادداشتی اختصاصی در نشریه اقتصاد صنایع پیشرفته، از حمایتهای دکتر مصطفی غفاری، رئیس دانشگاه فرهنگیان قزوین، و معاونین و همکاران ایشان در برگزاری جشن کتاب و کتابخوانی قدردانی کرد و تأکید کرد که ترویج فرهنگ مطالعه نیازمند نگاه خلاقانه، همافزایی مدیران و حضور فعال خانوادهها در کنار دانشآموزان است.
در روزگاری که سرعت تحولات فناوری، گسترش شبکههای اجتماعی، تنوع سرگرمیهای دیجیتال و تغییر سبک زندگی، بخش قابل توجهی از زمان و توجه نسل جوان را به خود اختصاص داده است، ترویج فرهنگ کتاب و کتابخوانی بیش از هر زمان دیگری نیازمند نگاه تازه، برنامهریزی هوشمندانه و استفاده از روشهای خلاقانه و اثرگذار است.
امروز دیگر نمیتوان تنها با توصیه، سفارش و تأکید بر فواید مطالعه، انتظار داشت که کتاب به جایگاه شایسته خود در زندگی مردم بازگردد. اگر میخواهیم کودکان، نوجوانان، جوانان و خانوادهها با کتاب آشتی کنند، باید کتابخوانی را از قالب برنامههای رسمی و بعضاً کمتحرک خارج کنیم و آن را به تجربهای شیرین، جذاب، اجتماعی و خاطرهانگیز تبدیل کنیم.
کتاب باید در کنار شادی، نشاط، سرگرمی، تجربههای تازه و لحظات خوش خانوادگی قرار بگیرد. باید فضایی ایجاد شود که کودک با اشتیاق به سراغ کتاب برود، نوجوان احساس کند مطالعه میتواند مسیر موفقیت و آینده او را تغییر دهد و والدین نیز کتابخوانی را نه یک تکلیف آموزشی، بلکه بخشی ارزشمند از سبک زندگی خانواده بدانند.
واقعیت این است که فرهنگ کتابخوانی با بخشنامه و توصیه بهتنهایی توسعه پیدا نمیکند؛ بلکه نیازمند برنامههای میدانی، حضور فعال مدیران، مشارکت خانوادهها، همراهی نهادهای فرهنگی و استفاده از ظرفیتهای اجتماعی و هنری است.
ضرورت تحول در شیوههای ترویج کتابخوانی
یکی از مهمترین موضوعاتی که باید در سیاستگذاریهای فرهنگی مورد توجه قرار گیرد، تغییر شیوه دعوت مردم به مطالعه است. نسل امروز با نسلهای گذشته تفاوت دارد و نمیتوان با همان روشهای قدیمی، انتظار ایجاد علاقه پایدار به کتاب را داشت.
برگزاری جشنهای کتاب و کتابخوانی، اجرای برنامههای شاد و متنوع هنری، نمایشهای جذاب، برنامههای نمایشی و عروسکی، مسابقات فرهنگی، معرفی کتابهای متناسب با گروههای سنی، حضور نویسندگان و چهرههای فرهنگی و فراهم کردن فرصت مشارکت خانوادهها، از جمله روشهایی هستند که میتوانند کتاب را از یک کالای فرهنگی صرف به بخشی از تجربه اجتماعی و خانوادگی مردم تبدیل کنند.
باید پذیرفت که ایجاد علاقه به مطالعه، پیش از آنکه یک اقدام آموزشی باشد، یک فرآیند فرهنگی و تربیتی است. کودکی که نخستین تجربه حضور در یک جشن کتاب را با شادی، هیجان و خاطرهای خوش به یاد میآورد، ممکن است ارتباط متفاوتی با کتاب برقرار کند؛ ارتباطی که میتواند در سالهای آینده به عادت ارزشمند مطالعه تبدیل شود.
از همین رو، لازم است مدیران فرهنگی، آموزشی و اجتماعی کشور به این واقعیت توجه کنند که سرمایهگذاری در برنامههای خلاقانه کتابخوانی، سرمایهگذاری برای آینده فکری، علمی، اقتصادی و اجتماعی جامعه است.
مدیرانی که فرهنگ را در اولویت قرار میدهند، شایسته قدردانی هستند
در میان دغدغههای متعدد مدیریتی و اجرایی، همچنان مدیرانی هستند که اهمیت فعالیتهای فرهنگی را بهخوبی درک میکنند و برای تحقق اهداف فرهنگی جامعه، از ظرفیت مجموعههای تحت مدیریت خود بهره میگیرند.
تجربه برگزاری برنامههای فرهنگی و جشنهای کتاب و کتابخوانی در استان قزوین نشان داده است که هرگاه مدیران با اعتقاد و نگاه حمایتی وارد میدان شوند، میتوان زمینه حضور گستردهتر دانشآموزان، خانوادهها و علاقهمندان به کتاب را فراهم کرد.
در این مسیر، ابتدا حمایتها و همراهیهای ارزشمند دکتر مهرداد یحیایی، مدیرکل آموزش و پرورش استان قزوین، نقش مؤثری در فراهم شدن زمینه آشنایی دانشآموزان و خانوادهها با فرهنگ کتاب و کتابخوانی داشته است.
همچنین همراهی و حمایتهای سید حسین بینیاز، مدیر روابط عمومی اداره کل آموزش و پرورش استان قزوین، در اطلاعرسانی، هماهنگی و پیشبرد برنامههای فرهنگی، شایسته تقدیر است.
در ادامه این مسیر، حمایتهای روحالله مؤمنی، مدیرعامل مرکز رفاهی فرهنگیان قزوین، نیز زمینه استفاده از ظرفیتهای این مجموعه را برای اجرای برنامههای فرهنگی و ارتباط بیشتر خانوادهها با کتاب فراهم کرده است.
این حمایتها نشان میدهد که ترویج فرهنگ مطالعه، مسئولیت یک اداره یا سازمان خاص نیست؛ بلکه زمانی به یک جریان اجتماعی مؤثر تبدیل میشود که بخشهای مختلف آموزشی، فرهنگی و اجرایی در کنار یکدیگر قرار بگیرند.
قدردانی ویژه از دکتر مصطفی غفاری؛ دانشگاه فرهنگیان در کنار جریان ترویج فرهنگ مطالعه
این بار نوبت به دانشگاه فرهنگیان استان قزوین رسید؛ مجموعهای علمی و تربیتی که رسالت آن با آموزش، پرورش و تربیت نسل آینده کشور پیوندی عمیق دارد.
حمایتهای ارزشمند دکتر مصطفی غفاری، رئیس دانشگاه فرهنگیان قزوین، معاونین و همکاران ایشان در برگزاری جشن کتاب و کتابخوانی، بار دیگر نشان داد که هنوز مدیرانی در کشور حضور دارند که برای اعتلای فرهنگ جامعه، ترویج مطالعه و گسترش فعالیتهای فرهنگی ارزش و اهمیت ویژهای قائل هستند.
آنچه در این همراهی اهمیت دارد، صرفاً حمایت از برگزاری یک برنامه یا در اختیار قرار دادن امکانات و ظرفیتهای اجرایی نیست؛ بلکه نگاه فرهنگی و باور به ضرورت توسعه کتابخوانی است که چنین همکاریهایی را ارزشمند میکند.
دانشگاه فرهنگیان به دلیل ارتباط مستقیم با تربیت معلمان و آینده نظام آموزشی کشور، جایگاهی بسیار مهم در توسعه فرهنگ مطالعه دارد. معلمانی که خود با کتاب مأنوس باشند، میتوانند نسلی علاقهمند به دانایی، تفکر، پرسشگری و یادگیری تربیت کنند.
به همین دلیل، پیوند دانشگاه فرهنگیان با برنامههای ترویج کتابخوانی میتواند فراتر از یک همکاری مقطعی باشد و به الگویی مؤثر برای مشارکت دانشگاهها، مراکز علمی و نهادهای آموزشی در توسعه فرهنگ مطالعه تبدیل شود.
بدون تردید، همراهی دکتر مصطفی غفاری و مجموعه مدیریتی دانشگاه فرهنگیان قزوین، معاونین و همکاران ایشان در اجرای این برنامه، اقدامی ارزشمند و قابل تقدیر است؛ اقدامی که پیام روشنی دارد: فرهنگ زمانی رشد میکند که مدیران به جای تماشای فعالیتهای فرهنگی، خود بخشی از جریان حمایت و اجرای آن باشند.
کتابخوانی؛ زیربنای توسعه اقتصادی، اجتماعی و انسانی
اهمیت کتاب و مطالعه را نباید صرفاً در حوزه آموزش و پرورش جستوجو کرد. کتابخوانی با توسعه اقتصادی، افزایش بهرهوری، تقویت خلاقیت، ارتقای مهارتهای فردی، رشد کارآفرینی و بهبود کیفیت زندگی ارتباط مستقیم دارد.
جامعهای که مطالعه میکند، بهتر میاندیشد، آگاهانهتر تصمیم میگیرد و توانایی بیشتری برای شناخت فرصتها و حل مسائل دارد.
در دنیای رقابتی امروز، نیروی انسانی آگاه، خلاق و توانمند یکی از مهمترین سرمایههای توسعه کشورها محسوب میشود. چنین نیروی انسانیای بدون یادگیری مستمر و دسترسی به منابع دانشی نمیتواند به ظرفیت واقعی خود دست پیدا کند.
کتاب میتواند زمینهساز شکلگیری ایدههای جدید، توسعه کسبوکارها، آشنایی با علوم و فناوریهای نوین، ارتقای مهارتهای شغلی و افزایش توان تصمیمگیری افراد باشد.
از سوی دیگر، خانوادهای که در آن مطالعه به یک عادت مشترک تبدیل شده باشد، فرصت بیشتری برای گفتوگو، انتقال تجربه، تقویت روابط عاطفی و تربیت فرزندان آگاه و مسئولیتپذیر خواهد داشت.
بنابراین، ترویج کتابخوانی نه هزینهای تشریفاتی برای مجموعههای فرهنگی، بلکه اقدامی زیربنایی برای توسعه سرمایه انسانی و اجتماعی کشور است.
خانوادهها؛ حلقه اصلی موفقیت برنامههای کتابخوانی
یکی از اشتباهات رایج در برنامههای ترویج مطالعه، محدود کردن مخاطبان به دانشآموزان است. در حالی که برای ایجاد فرهنگ پایدار کتابخوانی، باید خانوادهها نیز در این مسیر حضور فعال داشته باشند.
کودکی که در مدرسه با کتاب آشنا میشود، اما در محیط خانواده الگویی برای مطالعه نمیبیند، ممکن است نتواند این علاقه را به یک عادت ماندگار تبدیل کند.
به همین دلیل، برنامههای کتابخوانی باید بهگونهای طراحی شوند که والدین و سایر اعضای خانواده نیز در کنار دانشآموزان حضور داشته باشند.
برگزاری جشنهای خانوادگی کتاب، معرفی کتابهای مناسب والدین و فرزندان، ایجاد فرصت گفتوگو درباره کتابها و اجرای برنامههای مشترک فرهنگی میتواند زمینه شکلگیری یک جریان خانوادگی و اجتماعی برای مطالعه را فراهم کند.
هدف نهایی این نیست که تنها در یک مناسبت، تعدادی کتاب به فروش برسد یا برنامهای برگزار شود؛ هدف این است که کتاب وارد خانهها شود، در دسترس اعضای خانواده قرار بگیرد و مطالعه به یکی از عادتهای روزمره زندگی تبدیل شود.
ضرورت همافزایی مدیران و نهادهای فرهنگی
تجربههای موفق فرهنگی نشان میدهد که هیچ مجموعهای بهتنهایی نمیتواند بار سنگین ترویج کتابخوانی را بر دوش بکشد.
آموزش و پرورش، دانشگاهها، مراکز رفاهی فرهنگیان، شهرداریها، فرهنگ و ارشاد اسلامی، رسانهها، انجمنهای اولیا و مربیان، مؤسسات فرهنگی و هنری و فعالان حوزه نشر، هرکدام ظرفیتهایی دارند که در صورت همافزایی میتوانند نتایج ارزشمندی به همراه داشته باشند.
در این میان، نقش رسانهها نیز بسیار مهم است. رسانهها میتوانند با معرفی کتابهای مفید، انعکاس فعالیتهای فرهنگی، انتشار تجربههای موفق، معرفی نویسندگان و برجسته کردن اقدامات مدیران حامی فرهنگ، زمینه مشارکت بیشتر جامعه را فراهم کنند.
همچنین ضروری است برنامههای کتابخوانی از حالت مناسبتی خارج شوند و در طول سال، با طراحی رویدادهای متنوع و متناسب با گروههای سنی مختلف ادامه پیدا کنند.
سخن پایانی؛ آینده روشنتر با مردمی آگاهتر و کتابخوانتر
امروز بیش از هر زمان دیگری به مدیرانی نیاز داریم که در کنار وظایف اجرایی و اداری خود، نسبت به آینده فرهنگی جامعه احساس مسئولیت کنند و برای توسعه آگاهی و دانایی نسل جدید قدم بردارند.
حمایتهای دکتر مهرداد یحیایی، مدیرکل آموزش و پرورش استان قزوین، سید حسین بینیاز، مدیر روابط عمومی اداره کل آموزش و پرورش، روحالله مؤمنی، مدیرعامل مرکز رفاهی فرهنگیان قزوین و در ادامه همراهی ارزشمند دکتر مصطفی غفاری، رئیس دانشگاه فرهنگیان قزوین، معاونین و همکاران ایشان، نمونههایی قابل تقدیر از مشارکت مدیران در تحقق اهداف فرهنگی و اجتماعی هستند.
این حمایتها باید مورد توجه قرار گیرد؛ زیرا قدردانی از مدیران فرهنگدوست، در حقیقت تشویق سایر مدیران و مجموعهها به حضور فعالتر در عرصه فرهنگ است.
باید به این باور برسیم که برای دعوت مردم به کتابخوانی، لازم نیست همیشه از زبان توصیه و نصیحت استفاده کنیم. گاهی یک جشن شاد، یک نمایش جذاب، یک برنامه خانوادگی، یک دیدار با نویسنده یا یک تجربه شیرین فرهنگی میتواند آغازگر رابطهای عمیق و ماندگار میان انسان و کتاب باشد.
کتابخوانی را باید از قاب کتابخانهها بیرون آورد، به مدارس، دانشگاهها، خانوادهها، مراکز فرهنگی و فضاهای عمومی برد و با زبان هنر، شادی، خلاقیت و مشارکت اجتماعی به مردم معرفی کرد.
جامعهای که میخواهد آیندهای بهتر بسازد، باید از امروز برای افزایش دانایی و آگاهی مردم خود برنامه داشته باشد. کتاب، یکی از مهمترین ابزارهای این مسیر است و حمایت مدیران از فرهنگ مطالعه، سرمایهگذاری برای ساختن فردایی روشنتر خواهد بود.
در پایان، ضمن قدردانی از دکتر مصطفی غفاری، رئیس دانشگاه فرهنگیان قزوین، معاونین و همکاران پرتلاش ایشان و تمامی مدیرانی که در این مسیر فرهنگی همراه و پشتیبان بودهاند، باید تأکید کرد که ترویج فرهنگ کتابخوانی یک مسئولیت مشترک و مستمر است؛ مسئولیتی که ثمره آن نه فقط در امروز، بلکه در آینده نسلهای بعدی کشور نمایان خواهد شد.
منوچهر صفرخانی
نویسنده، پژوهشگر و فعال فرهنگی، اجتماعی و هنری